أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

115

قانون ( فارسى )

سوء مزاج را بشناس ! آنگاه بر ضد آن نوع از سوءمزاجى كه تشخيص داده‌اى دست به كار شو ! اگر ريه تشنه باشد و سبب تشنگى انسان از ريه باشد ، انسان تا مىتواند نسيم خنك را از راه تنفس به ريه بفرستد . اكثرا آب سرد بر زبان ريختن از شدت تشنگى مىكاهد . كسى كه در ماه رمضان از تشنه شدن در روز نگران است و هنگام روزه‌دارى از تشنگى در رنج است ، به جاى اينكه قبلا آب باقلى و نخود آب را در هنگام شب و سحرى مىخورد ، سركه يا روغن زيتون بخورد ، زيرا آب باقلى و آب نخود هر دو تشنگىزا هستند . اگر تشنگى گريبانگير ، نتيجهء پاك‌سازيهاست ، بايد بيمار تا تقويت معده‌اش مىشود و معده نيروى خود را از سر مىگيرد ، بر تشنگى شكيبا باشد . كسى كه تشنه است نبايد يكهو شراب زياد يا آب سرد زياد بنوشد ؛ بايد بداند كه تشنگى حرارت درونى را ناتوان كرده است ، اگر مقدار زياد از شراب يا آب سرد يكباره در درون ريزد ، حرارت ناتوان شده را به كلى از پاى درآورد . اگر كسى از برآوردن خوراك از راه دهان تشنه شد ، شربت سيب را با گلاب بنوشد خوب است . اگر كسى معدهء داراى مزاج گرم و خشك دارد و تشنه شده است ، بايد بداند كه تا آب سرد زيادتر بنوشد تشنه‌تر مىشود . كسى كه مادهء خلط شورمزه در معده دارد همدرد كسى است كه معده‌اش مزاج گرم و خشك دارد ، آب سرد نبايد . بخورد . آب گرم اكثرا تشنگى اين‌چنين تشنگانى را فرو مىنشاند . اگر تشنگى شديد بر كسى غالب آمد ، دقت كن ! تب دارد يا نه ؟ اگر تب نداشت ، بگذار اندكى گلاب قند با آب نوشيدنى قاطى كند كه گلاب قند ( جلاب ) آب را تا دورترين اندام بدن بدرقه مىنمايد و تا به آخرين نقطهء اندام نرساند دست بردار نيست . اگر تشنگى شديد غير طبيعى از اثر ضربت خوردن ، صدمه ديدن و بر معده بر زمين افتادن رخ داده است ، علاجش به قرار زير است : سيب شامى را در آبى خوش‌بو شده بجوشان تا از اثر پختن از هم مىپاشد آنگاه آن را خوب بكوب تا به خوبى نرم مىشود ، وزن پنجاه درهم از اين سيب پختهء كوفتهء نرم شده را با ده درهم لادن و هشت درهم گل محمّدى و شش درهم الوا قاطى كن و درهم زن و افشرهء بارهنگ و آب برگ درخت سرو را بر آن بيفزاى و از اينها همه ضمادى بساز و به حالت ولرم - نه گرم و نه سرد - ميانهء در گرمى و سردى ، چند روزى بر معدهء بيمار بگذار كه در هر سه حالت نامبرده در بالا ، مفيد است .